55 SedaBazigar

و نه تنها صداست که می ماند

2017-08-04 02:18:21

Posted by admin

!و نه تنها صداست که می ماند

نوشتار زیر چکیده ای از تحقیقی است که در رابطه با ماهیت صدای ماندگار(در حوزه صدابازیگری) انجام گرفته و آنرا  تا حدی ژرف انگارانه تر از آنچه در اذهان عموم از این اصطلاح تداعی می شود بررسی کرده است.بطور مشخص صدای ماندگار همیشه مفهومی کل نگر بوده و هیچگاه به مجموعه عواملی که در کنار یکدیگر قرار می گیرند تا باعث ماندگاری یک صوت انسانی شوند پرداخته نشده است.حتی در مراسمی هم که در اینجا و آنجای کشور هر از چند گاهی برگزار می شود و از افرادی از این دست تقدیر به عمل می آید هیچ نوع واکاوی و معیاری معلوم برای انتخاب وجود ندارد.البته در اینکه افراد مورد تقدیر، حاذق و درخور این اتفاق هستند شکی وجود ندارد اما سوال این است که از کجا آمدند؟چه کردند که تا به اینجا رسیدند و شایسته تقدیر به عنوان صدای ماندگار شدند؟ تا پاسخ، بابی باشد برای علاقمندانی که قدم در این عرصه می گذارند و باعث شود اگر به واقع عاشق و دلباخته این تخصص هستند و در آن مستعد و با انگیزه ؛ بتوانند از ابتدا مسیر درست و مشخصی را یافته و از بی راهه نروند تا فرجامی نکو  پیش رو داشته باشند.

برای پیدا کردن پاسخی قابل اتکا و بیانی شفاف از برای سوالات فوق در حدود 600 دقیقه مصاحبه با افرادی که خود در این حرفه حضوری مستمر و رزومه ای قابل اتکا دارند و همینطور افرادی که همکاری نزدیک با صدابازیگران دارند همچون سردبیر رادیو و صدابردار صورت گرفته است.خاطر نشان می دارم بسیاری از اشخاص دیگر در تخصصهای گوناگون دارای نگرشی ویژه هستند که قادر به ایراد و آشکار کردن جوانب بسیاری از عملکرد فعالان حرفه ای این حیطه از نقطه نظرات متفاوت و قابل توجه اند که به علت محدودیت زمان و شرایط ، توفیق گفتگو با ایشان حاصل نیامد.

علاوه بر مصاحبه با افراد حاذق ، پرسشنامه ای نیز در میان صدابازیگران برای سنجش و کشف دلایل برخی از مجهولات توزیع شد که به برخی از استنتاجات مهم آن اشاره خواهم داشت.

اکثر افراد شرکت کننده در مصاحبه ها صدابازیگرانی را که در مدت اشتغال حرفه ای خود بیشتر در دوبلاژ حضور داشته اند  دارای صدایی آشناتر و ماندگارتر در اذهان می دانند و آن هم به علت شنیده شدن ایشان از طریق رسانه تلویزیون(همینطور رسانه های وابسته به تصویر) است که زمان بیشتری از وقت عموم را در میان رسانه های دیگر به خود اختصاص می دهند.

آنچه صدای ماندگار به آن اطلاق می شود تنها صدایی که شخص به شکل طبیعی داراست و یا با اندکی زیر و بمی به آن رسیده نیست بلکه از یک سو مجموع اصواتی است که در بین این قشر صداسازی و تیپ سازی نام دارد و در این بین چنگیز جلیلوند ، منوچهر اسماعیلی ، مرحوم  ژاله کاظمی ، ناصر طهماسب ، مرحوم عزت الله مقبلی  و ... از جمله نام های شاخص در ژانرهای گوناگون آن هستند و از سوی دیگر عده ای همچون ژرژ پطروسی ، خسرو خسرو شاهی ، ایرج ناظریان ، نصرالله مدقالچی و ... از جمله افرادی هستند که با تراش و شکل دهی یک صدای واحد و با قوام و اندکی صداسازی ماندگار شده اند.

به غیر از عده ای قلیل از کارشناسان مصاحبه شونده و پاسخ دهنده به پرسشنامه ها ، تمامی افراد از مرحوم ایرج ناظریان به عنوان صدای همیشه ماندگارخود در میان ماندگارانشان یاد می کنند که در بیشتر موارد رتبه اول را دارا هستند و یا در زمره 3 نفر نخست  قرار دارند.مرحوم ناظریان با توجه به مجموع نظرات صدایی با حجم وسیع ، صاحب خش ، بیانی مقتدر با طنینی خاص و جذاب ، دارای صلابت و مردانگی در صوت را دارا بوده اند که در کنار این ویژگیها توانایی بالای ایشان در صدابازیگری با گامهای پایین آوا از دلایل ماندگاری ایشان بعد از نزدیک به دو دهه از فوتشان است.همین مورد از دلایل خاص شدن ایشان در قالب یک صدابازیگر منحصربفرد است.البته توانایی صدابازیگری ایشان در گامهای میانی و بالای صدا نیز قابل اتکا است. تنها یک مثال اعجاب انگیز و بسیارقابل آن فیلم «شبکه» با بازیگری پیتر فینچ و کارگردانی سیدنی لومت است.

خاطر نشان می دارم هدف از آوردن نام مرحوم ناظریان واکاوی اسرار یک صدابازیگر ماندگار با آوردن مثالی برای لمس ، درک و توضیح شفاف تر مطالب است و اینکه اکثر کارشناسان بر روی نام ایشان تاکید داشتند و مشخصه هایی که در ادامه ذکر می شوند درصد بیشترشان قابل تعمیم به تمامی صدابازیگران مطرح است.آنچه که ایرج ناظریان را متمایز می کند همانا رنگ و جلوه خاص صوتی ایشان است که ویژگیهایش برشمرده شد(مهمترینش توانایی بازیگری با نتهای پایین صدا) و فرصتی که ایشان به واسطه قابلیت هایشان در برهه ای خاص (اواخر دهه پنجاه و اوایل دهه شصت) به دست آوردند تا با مدیریت دوبلاژ بسیاری از فیلمهای مطرح تاریخ سینما  و صدابازیگری به جای بازیگران بزرگ این توانایی را بیش از پیش به منصه ظهور برسانند و بر تنۀ دوبلاژ ایران برای همیشه به یادگار حک کنند.

 به یقین اینها تنها اسباب ماندگاری ناظریان نبوده اند.دلایل مهمتری نیز بوده که در ادامه آنها را مرور خواهیم کرد. ژاله کاظمی ، منوچهر اسماعیلی ، احمد رسول زاده ، بهرام زند ، چنگیز جلیلوند ، رفعت هاشم پور ، ناصر طهماسب ، مهین کسمایی ، منوچهر زنده دل ، افشین زی نوری ، ابوالحسن تهامی ، خسرو خسرو شاهی و مرحومان ژاله کاظمی ، ایرج دوستدار ، عزت الله مقبلی  و ... از جمله دیگر ماندگاران در عرصه صدابازیگری هستند که تاکید بیشتری بر روی نام ایشان از جانب کارشناسان مورد مصاحبه صورت گرفت.موارد زیر به صورت خلاصه  شاخصه هایی هستند که از میان صحبت صاحب نظران جمع بندی شده اند.

داشتن سبک خاص و مولفه های منحصر بفرد ، پویایی ، نوآوری همیشگی و به روز بودن ، شناخت و پرورش نتهای  مختلف صدا و به موازات آن قوام دادن و قدرت بخشیدن به نتهای پایین صدا(به سبب گیرایی و تاثیر گذاری بیشتر نتهای پایین و بم آوا) که بسیاری از آن غافلند ، خلاقیت ، شعور و درک موسیقایی بالا ، توان بازیگری ، دانش ادبیات و ترجمه (زبان مادری و زبان انگلیسی بطور اخص در میان زبانهای خارجی) ، عشق و علاقه وافر به این حرفه حتی در سخترین شرایط مادی و معنوی و تن ندادن به سیستم کارمندی در هنر(ماشین وار کار کردن و دور شدن از شاخصهای یک فعالیت هنری) ، داشتن نگاهی تخصصی و نه تفنن و تفریح صرف به این هنر ،  قدرت صداسازی و انطباق صدا با کاراکتر در دوبلاژ ، تداوم حضور (چندین دهه) ، اخلاق نیکو ( که باعث رشد و همینطور ایجاد فرصتهای بیشمار پیشرفت برای صاحب آن است) این مورد از دید اکثر افراد در زمره مهمترین موارد قرار داده شد ، سواد تئوریک (که مجموع دانشها ، علوم و آگاهی هایی است که برای یک صدابازیگر فراگیریش لازم است ) همه و همه در کنار هم بنیان یک صدای ماندگار را شکل می دهند.

 

مجید حبیبی